चाऱ्याच्या महागाईने दुग्धव्यवसायाचे गणित बिघडले! महिनाभरात पशुखाद्याच्या दरात मोठी उसळी; कोल्हापूर जिल्ह्यातील पशुपालक आर्थिक संकटात?
चाऱ्याच्या वाढत्या किमतींमुळे दुग्धव्यवसायाचे गणित बिघडले!
महिनाभरात पशुखाद्याच्या दरात वाढ; कोल्हापूर जिल्ह्यातील पशुपालक आर्थिक अडचणीत?
कोल्हापूर | प्रतिनिधी
कोल्हापूर जिल्ह्यातील दुग्धव्यवसायाला पशुखाद्याच्या वाढत्या किमतींचा फटका बसत असल्याची तक्रार पशुपालकांकडून केली जात आहे. दूध उत्पादनासाठी आवश्यक असलेल्या भुसा, कोंडा, पेंड आणि अन्य पशुखाद्यांच्या किमतीत अल्पावधीत वाढ झाल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्यांच्या माहितीनुसार, ४० किलोच्या पोत्यासाठी पूर्वी १,१०० ते १,२०० रुपये मोजावे लागत होते; आता हाच दर १,६०० ते १,७०० रुपयांपर्यंत पोहोचल्याचा दावा केला जात आहे. या दरवाढीमुळे जनावरांच्या संगोपनाचा खर्च वाढला असून, दूध उत्पादनातून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचे गणित प्रभावित होत आहे.
दुग्धव्यवसायात जनावरांच्या आहाराला अत्यंत महत्त्व आहे. हिरवा चारा, सुका चारा, भुसा, कोंडा, तेलबिया पेंड आणि संतुलित पशुखाद्य यांच्या योग्य प्रमाणावर जनावरांचे आरोग्य आणि दूध उत्पादन अवलंबून असते. त्यामुळे पशुखाद्याच्या किमती वाढल्यास त्याचा थेट परिणाम दूध उत्पादकांच्या आर्थिक गणितावर होऊ शकतो. मजुरी, जनावरांचे आरोग्य, औषधोपचार आणि वाहतूक खर्चासह खाद्याच्या वाढत्या किमतींमुळे पशुपालकांसमोरील अडचणी वाढत असल्याचे सांगितले जात आहे.
दरवाढीमागील नेमकी कारणे काय, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे. पशुखाद्य निर्मितीसाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या किमती, धान्य आणि तेलबिया पेंड यांची उपलब्धता, वाहतूक खर्च तसेच स्थानिक बाजारातील मागणी-पुरवठा यांचा दरांवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मात्र, या दरवाढीमागील नेमकी कारणे स्पष्ट होण्यासाठी अधिकृत आकडेवारी आणि बाजारातील नोंदी तपासणे आवश्यक आहे.
या परिस्थितीचा परिणाम लहान आणि मध्यम दूध उत्पादकांवर होत असल्याचे पशुपालकांचे म्हणणे आहे. एक-दोन जनावरांपासून ते दहा-बारा जनावरांपर्यंत दुग्धव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांना दररोज खाद्य खरेदीसाठी अधिक खर्च करावा लागत आहे. दुसरीकडे, दूध खरेदी दरात त्याच प्रमाणात वाढ होत नसल्यास उत्पादन खर्च आणि उत्पन्न यातील तफावत वाढण्याची शक्यता आहे.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील दुग्धव्यवसायाचे अर्थकारण लक्षात घेता गोकुळ दूध संघाकडून दूध उत्पादकांना दिला जाणारा खरेदी दर आणि पशुखाद्याच्या वाढत्या किमती यांचा तुलनात्मक अभ्यास महत्त्वाचा ठरणार आहे. उत्पादन खर्च नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आवश्यक उपाययोजनांवरही लक्ष देण्याची गरज आहे.
दरम्यान, पशुखाद्याच्या दरवाढीची दखल घेऊन पशुसंवर्धन विभाग आणि जिल्हा प्रशासनाने बाजारातील परिस्थितीचा आढावा घ्यावा, अशी अपेक्षा पशुपालकांकडून व्यक्त होत आहे. कोंडा, भुसा, पेंड आणि मिश्र पशुखाद्याचे दर स्वतंत्रपणे संकलित करून त्यातील बदल स्पष्ट करणे गरजेचे आहे.
दुग्धव्यवसाय हा कोल्हापूर जिल्ह्याच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार आहे. त्यामुळे पशुखाद्याच्या दरवाढीकडे केवळ बाजारातील चढ-उतार म्हणून न पाहता दूध उत्पादकांच्या आर्थिक स्थैर्याशी संबंधित प्रश्न म्हणून पाहण्याची गरज आहे. वाढत्या उत्पादन खर्चामुळे दुग्धव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांवरील आर्थिक ताण वाढण्याची शक्यता आहे.
