తెలంగాణ సంస్కృతికి, ఆచార సంప్రదాయాలకు నిలువెత్తు రూపం బోనాల పండుగ. ఆషాఢ మాసం వచ్చిందంటే చాలు తెలంగాణ వ్యాప్తంగా భక్తిశ్రద్ధలు, డప్పు చప్పుళ్లు, పోతురాజుల వీరంగాలు, శివసత్తుల పూనకాలతో వీధులన్నీ మారుమోగిపోతాయి.
ఈ ఏడాది 2026 లో తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగైన బోనాల సంబురాలు అత్యంత వైభవంగా జూలై 16, 2026 గురువారం రోజున చారిత్రాత్మక గోల్కొండ కోటలో జగదాంబికా అమ్మవారికి పూజలు చేయడంతో అధికారికంగా ప్రారంభమయ్యాయి.
1. బోనాల చరిత్ర మరియు పురాణ నేపథ్యం
"బోనం" అంటే సంస్కృత పదం "భోజనం" నుండి ఉద్భవించింది. అమ్మవారికి భక్తితో సమర్పించే నైవేద్యాన్నే బోనం అంటారు.
చారిత్రక నేపథ్యం: 1813 నాటి ప్లేగు వ్యాధి
ఈ పండుగ వెనుక ఒక బలమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. 1813 లో హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ జంట నగరాల్లో భయంకరమైన ప్లేగు వ్యాధి సోకి వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
ఆ సమయంలో ఇక్కడి సైనిక బలగాలు మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయినిలో ఉండేవారు. ఊరిలో ఉన్న తమ కుటుంబ సభ్యులను కాపాడాలని వారు అక్కడ ఉన్న ఉజ్జయిని మహంకాళి అమ్మవారిని ప్రార్థించారు. ప్లేగు వ్యాధి నయమైతే హైదరాబాద్‌లో గుడి కట్టిస్తామని మొక్కుకున్నారు. అమ్మవారి దయతో వ్యాధి అదుపులోకి రావడంతో, జంట నగరాల్లో మహంకాళి అమ్మవారి విగ్రహాలను ప్రతిష్టించి, కృతజ్ఞతగా ప్రతి సంవత్సరం ఆషాఢ మాసంలో బోనాలను సమర్పించడం ఆనవాయితీగా మారింది.
పురాణాల ప్రకారం: పుట్టింటికి వచ్చే ఆడపడుచు
ఆషాఢ మాసంలో వివాహిత అయిన అమ్మవారు తన పుట్టింటికి వస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే పుట్టింటికి వచ్చిన ఆడబిడ్డను ఆదరించినట్లుగా, అమ్మవారికి ఇష్టమైన అన్నం, బెల్లం, పెరుగు, పసుపు, వేప ఆకులతో కలిపి వండిన బోనాన్ని సమర్పిస్తారు. ఆమెను చల్లగా చూడమని వేడుకుంటారు.
2. గోల్కొండ కోటలో ప్రారంభ పూజలు (జూలై 16, 2026)
తెలంగాణ బోనాల పండుగలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఘట్టం గోల్కొండ బోనాలు. ఇక్కడ పూజలు ముగిసిన తర్వాతే నగరంలో మిగిలిన చోట్ల బోనాలు ప్రారంభమవుతాయి.
జూలై 16, 2026 న గోల్కొండ కోటపై వెలసిన జగదాంబికా దేవి చెంత మొదటి పూజతో బోనాల జాతర మొదలైంది:
పట్టు వస్త్రాల సమర్పణ: ప్రభుత్వం తరపున తెలంగాణ రాష్ట్ర మంత్రులు, ప్రముఖులు అమ్మవారికి పట్టు వస్త్రాలు సమర్పించి ఉత్సవాలను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు.
తొట్టెల సమర్పణ: రంగు రంగుల కాగితాలు, వెదురు కర్రలతో అలంకరించిన పెద్ద 'తొట్టెలను' ఊరేగింపుగా కోటపైకి తీసుకెళ్లి అమ్మవారికి మొక్కులు చెల్లించారు.
పోతురాజుల నృత్యాలు: ఒంటి నిండా పసుపు, నుదుట కుంకుమ, చేతిలో కొరడాతో డప్పు చప్పుళ్లకు అనుగుణంగా పోతురాజులు చేసిన వీరంగ నృత్యాలు భక్తులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.
3. బోనాల పండుగ ముఖ్యమైన తేదీలు - 2026
ఈ ఏడాది హైదరాబాద్ నగరంలో జరిగే బోనాల ఉత్సవాల షెడ్యూల్ ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:
తేదీప్రాంతం & విశిష్టత:
జూలై 16, 2026గోల్కొండ బోనాల ప్రారంభం — గురువారం రోజున అమ్మవారికి పట్టు వస్త్రాల సమర్పణతో ఉత్సవాల ఆరంభం.
జూలై 19, 2026గోల్కొండ మొదటి ఆదివారం బోనం — కోటపై భక్తుల భారీ సమూహంతో జరిగే మొదటి పెద్ద పండుగ.
జూలై 20–22, 2026బల్కంపేట ఎల్లమ్మ కల్యాణోత్సవం — నగర నడిబొడ్డున జరిగే ఎల్లమ్మ తల్లి దివ్య కల్యాణం.
జూలై 26, 2026సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి బోనాలు — లష్కర్ బోనాలుగా పిలిచే ఈ ఉత్సవానికి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.
జూలై 27, 2026రంగం (భవిష్యవాణి) — సికింద్రాబాద్ గుడిలో పచ్చి మట్టి కుండపై నిలబడి జోగిని భవిష్యత్తు చెప్పే అద్భుత ఘట్టం.
ఆగస్టు 2, 2026లాల్ దర్వాజా సింహవాహిని మహంకాళి బోనాలు — పాతబస్తీలో జరిగే అత్యంత వైభవవంతమైన బోనాల పండుగ.
ఆగస్టు 3, 2026ఘటాల ఊరేగింపు & రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సెలవు దినం — అంబారీపై అమ్మవారి ఊరేగింపుతో బోనాల ముగింపు వేడుకలు.
సికింద్రాబాద్ లష్కర్ బోనాల రంగం (భవిష్యవాణి):
సికింద్రాబాద్ లష్కర్ బోనాల్లో అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన, భక్తి శ్రద్ధలతో కూడిన ఘట్టం 'రంగం' (భవిష్యవాణి). ఆదివారం నాడు జరిగే కోలాహల బోనాల సమర్పణ తర్వాత, సోమవారం ఉదయం ఈ విశిష్ట పూజా కార్యక్రమం జరుగుతుంది.
అసలు ఈ రంగం విశిష్టత ఏంటి? దీని వెనుక ఉన్న నమ్మకాలు ఏంటో ఇప్పుడు చూద్దాం.
1. పచ్చి మట్టి కుండపై అద్భుత సమతుల్యత
రంగం అనగానే మనకు గుర్తుకు వచ్చేది పచ్చి మట్టి కుండ. భవిష్యవాణి వినిపించే జోగిని (సాధారణంగా స్వర్ణలత అనే మహిళ ఈ పాత్రను పోషిస్తారు) ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉంచిన ఒక పచ్చి మట్టి కుండపై పాదాలు మోపి నిలబడతారు.
ఆశ్చర్యకరమైన విషయం: ఒక సాధారణ మట్టి కుండ, అది కూడా కాల్చని పచ్చి కుండ మనిషి బరువుకు పగిలిపోవాలి. కానీ, అమ్మవారి దైవ శక్తి వల్ల ఆ కుండ ఏమాత్రం దెబ్బతినకుండా స్థిరంగా ఉంటుంది. భక్తులందరూ దీనిని అమ్మవారి ప్రత్యక్ష మహిమగా నమ్ముతారు.
2. అమ్మవారే స్వయంగా మాట్లాడే వేళ
కుండపై నిలబడిన జోగిని పూర్తిగా పూనకంలోకి (ధ్యాన స్థితి లేదా తన్మయత్వం) వెళ్తుంది. ఆ సమయంలో ఆమె మాట్లాడే మాటలు స్వయంగా ఉజ్జయిని మహంకాళి అమ్మవారి పలుకులుగా భక్తులు భావిస్తారు. రాష్ట్రంలో ప్రజల క్షేమం గురించి, రాబోయే కాలం గురించి అమ్మవారు హెచ్చరికలు లేదా అభయాలు ఇస్తారు.
3. అర్చకుల ప్రశ్నలు - అమ్మవారి సమాధానాలు
ఈ పూజలో ప్రధాన ఆలయ అర్చకులు అమ్మవారితో సంభాషిస్తారు. వారు అడిగే ప్రశ్నలకు అమ్మవారి రూపంలో ఉన్న జోగిని సమాధానాలు ఇస్తుంది:
వర్షాలు - పంటలు: ఈ ఏడాది వర్షాలు సరిగ్గా పడతాయా? పంటలు బాగా పండుతాయా అని అడుగుతారు. దానికి అమ్మవారు "మిమ్మల్ని నేను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటాను, సకాలంలో వర్షాలు కురిపిస్తాను" అని అభయమిస్తుంది.
ప్రజల రక్షణ: రాష్ట్రంలో ప్రజలకు ఎలాంటి రోగాలు, ఇబ్బందులు రాకుండా చూస్తానని, భక్తులు సమర్పించిన నైవేద్యాలకు తాను సంతుష్టురాలినయ్యానని అమ్మవారు ఈ రంగం వేదికగా ప్రకటిస్తుంది.
తప్పుల మన్నింపు: పూజల్లో ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే వాటిని సరిదిద్దుకోవాలని హెచ్చరిస్తుంది.
4. భక్తితో కూడిన వీడ్కోలు
రంగం కార్యక్రమం ముగిసిన వెంటనే, అమ్మవారి ఘటాన్ని ఏనుగుపై ఉంచి నగర వీధుల్లో ఊరేగిస్తారు. ఆ తర్వాత వందలాది మంది భక్తుల సమక్షంలో ఈ ఘటాన్ని మూసీ నదిలో నిమజ్జనం చేయడంతో లష్కర్ బోనాలు ముగుస్తాయి.
రంగం వినిపించే భవిష్యవాణిని తెలంగాణ ప్రజలు రాబోయే ఏడాదికి దిక్సూచిగా భావిస్తారు. అందుకే ఈ కార్యక్రమాన్ని వీక్షించడానికి రాష్ట్ర నలుమూలల నుండి లక్షలాది మంది భక్తులు సికింద్రాబాద్ తరలివస్తారు..