उपक्रमांचा उत्सव आणि अध्यापनाचा वनवास! रोज नवा उपक्रम, नवा अहवाल अन् ऑनलाइन नोंदींचा व्याप; गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी शिक्षकांना वेळ मिळणार कधी?
शैक्षणिक उपक्रम आणि शिक्षकांवरील प्रशासकीय कामाचा वाढता भार
ऑनलाइन नोंदी, अहवाल आणि विविध उपक्रमांच्या जबाबदाऱ्यांमुळे प्रत्यक्ष अध्यापनासाठी वेळ देण्याचे आव्हान
कोल्हापूर | प्रतिनिधी
जिल्हा परिषद शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी विविध शैक्षणिक उपक्रम राबविणे आवश्यक आहे. मात्र, या उपक्रमांसोबत वाढणाऱ्या प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांमुळे शिक्षकांच्या प्रत्यक्ष अध्यापनाच्या वेळेवर परिणाम होत असल्याचा मुद्दा उपस्थित केला जात आहे. रोज नवे उपक्रम, विविध सर्वेक्षणे, ऑनलाइन माहिती संकलन, अहवाल सादरीकरण आणि फोटो अपलोड करण्याच्या जबाबदाऱ्यांमुळे शिक्षकांच्या कामाचा व्याप वाढत असल्याचे सांगितले जात आहे.
जिल्हा परिषद शाळांमधील शिक्षकांना अध्यापनाबरोबरच विविध प्रशासकीय आणि तांत्रिक जबाबदाऱ्या पार पाडाव्या लागतात. वेगवेगळ्या पोर्टलवर माहिती भरणे, ॲपद्वारे नोंदी करणे, उपक्रमांचे फोटो अपलोड करणे आणि निर्धारित वेळेत अहवाल सादर करणे यासाठी वेळ खर्च होतो. काही शिक्षकांना स्वतःच्या मोबाईलवरून ही कामे करावी लागत असल्याने तांत्रिक अडचणींचाही सामना करावा लागतो. ॲप सुरू न होणे, सर्व्हरमधील अडथळे, माहिती सेव्ह न होणे आणि वारंवार तीच माहिती भरावी लागणे यामुळे कामाचा ताण वाढत असल्याचे शिक्षकांचे म्हणणे आहे.
या प्रशासकीय कामांचा परिणाम शिक्षकांच्या कामकाजावर आणि मानसिक स्वास्थ्यावरही होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. शाळा सुटल्यानंतरही ऑनलाइन नोंदी आणि अपूर्ण कामे पूर्ण करण्यासाठी वेळ द्यावा लागत असल्याने विद्यार्थ्यांशी वैयक्तिक संवाद, वाचन-लेखनाचा सराव, अध्ययनात मागे असलेल्या विद्यार्थ्यांना अतिरिक्त मार्गदर्शन आणि त्यांच्या शंकांचे निरसन यासाठी पुरेसा वेळ देणे आव्हानात्मक ठरत असल्याचे सांगितले जाते.
प्रशासनाला विविध शैक्षणिक योजना राबविणे, माहिती संकलित करणे आणि कामांचा आढावा घेणे आवश्यक आहे. मात्र, प्रत्येक उपक्रमासाठी स्वतंत्र अहवाल, फोटो आणि ऑनलाइन नोंदींची आवश्यकता कितपत आहे, याचा आढावा घेण्याची गरज व्यक्त होत आहे. शाळेतील उपक्रमांची संख्या किंवा अपलोड केलेल्या फोटोंपेक्षा विद्यार्थ्यांच्या वाचन, लेखन, आकलन आणि अध्ययन निष्पत्तीमधील प्रत्यक्ष प्रगतीला अधिक महत्त्व दिले पाहिजे, अशी भूमिका मांडली जात आहे.
याच पार्श्वभूमीवर शिक्षकांच्या कामकाजाचे स्वरूप आणि शैक्षणिक प्राधान्यक्रम याबाबत विचारमंथन होण्याची आवश्यकता व्यक्त होत आहे. उपक्रम हे शिक्षणाला पूरक असावेत; त्यांनी प्रत्यक्ष अध्यापनाची जागा घेऊ नये. शिक्षक हा केवळ ऑनलाइन माहिती भरणारा कर्मचारी नसून विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडविणारा मार्गदर्शक आहे. त्यामुळे शिक्षकांचा अधिकाधिक वेळ वर्गातील अध्यापनासाठी उपलब्ध करून देणे, अनावश्यक प्रशासकीय कामांचा भार कमी करणे आणि डिजिटल कामकाज सुलभ करणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.
‘शिक्षकांना कामापासून दूर करायचे नाही, तर विद्यार्थ्यांच्या अधिक जवळ आणायचे आहे. इव्हेंटफुल शाळा करण्याच्या नादात लर्निंगफुल शाळा हरवू देऊ नका,’ अशी भूमिका सेवानिवृत्त केंद्रप्रमुख तथा कास्ट्राईब शिक्षक संघटनेचे जिल्हा सरचिटणीस व विभागीय अध्यक्ष संजय कुर्डूकर यांनी मांडली आहे.
शेवटी शाळेत किती उपक्रम झाले, किती फोटो अपलोड झाले किंवा किती अहवाल वेळेत सादर झाले, यापेक्षा या प्रक्रियेतून विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष किती शिकले, हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा आहे. शिक्षणव्यवस्थेचा केंद्रबिंदू प्रशासकीय अहवाल नसून विद्यार्थी असला पाहिजे, हा या चर्चेचा महत्त्वपूर्ण संदेश आहे.
