शाळा सोडल्यानंतरही शैक्षणिक नोंदीतील उघड चुका दुरुस्त करता येणार; मुंबई उच्च न्यायालयाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय

शाळा सोडल्यानंतर विद्यार्थ्याच्या शाळा सोडल्याच्या दाखल्यावरील किंवा शैक्षणिक नोंदीतील नाव, आडनाव किंवा इतर तपशीलांमध्ये झालेली उघड चूक दुरुस्त करण्याचा मार्ग उपलब्ध असल्याचे मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठाने स्पष्ट केले आहे.

सय्यद शादमान मोहम्मद मुकीमुद्दीन यांनी वडिलांच्या नावातील अक्षरांची त्रुटी दुरुस्त करण्यासाठी याचिका दाखल केली होती. संबंधित नोंद ‘Mohammed Muqeemuddin’ अशी दुरुस्त करण्याची मागणी करण्यात आली होती. यासाठी आवश्यक कागदपत्रे सादर करण्यात आल्याचे याचिकेत नमूद करण्यात आले होते.

मात्र, २९ डिसेंबर २०२५ रोजी संबंधित शिक्षण अधिकाऱ्यांनी विद्यार्थी आता त्या शाळेत शिकत नसल्याचे कारण देत दुरुस्तीचा अर्ज नाकारला होता.

न्यायालयाचे निरीक्षण

न्यायालयाने अशा प्रकरणात केवळ विद्यार्थी शाळेत शिकत नसल्याच्या कारणावरून उघड चूक दुरुस्त करण्याची मागणी नाकारता येणार नाही, असे स्पष्ट केले. या संदर्भात न्यायालयाने ‘जनाबाई हिम्मतराव ठाकूर विरुद्ध महाराष्ट्र शासन’ या पूर्णपीठाच्या निर्णयाचा आधार घेतला.

पूर्णपीठाच्या निर्णयानुसार, माध्यमिक शाळा संहितेतील नियमांनुसार शाळा सोडल्यानंतरही नोंदीतील काही ‘Obvious Mistakes’ दुरुस्त करण्यासाठी अर्ज करता येतो. मात्र, अशा दुरुस्तीसाठी लागू नियम आणि आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे.

शिक्षण विभागाला निर्देश

न्यायालयाने संबंधित प्रकरणात नियमानुसार आवश्यक दुरुस्ती करण्याचे निर्देश देत त्यासाठी आठ आठवड्यांची मुदत दिली आहे.

यापूर्वीच्या न्यायालयीन निर्देशांचे पालन करण्यासाठी शाळा शिक्षण व क्रीडा विभागाच्या प्रधान सचिवांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक सूचना द्याव्यात, असेही न्यायालयाने निर्देशित केले.

या निर्णयानुसार, शाळा सोडल्यानंतर शैक्षणिक नोंदीतील प्रत्येक प्रकारचा बदल आपोआप मंजूर होतो, असे नाही. मात्र, नियमांच्या कक्षेत येणारी स्पष्ट किंवा उघड चूक असल्यास संबंधित व्यक्तीला ती दुरुस्त करण्यासाठी कायदेशीर प्रक्रियेचा अवलंब करता येतो.