वाघोली जमीन प्रकरण: सर्व्हे क्रमांक ३२२/४ च्या अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह; ५८ वर्षांनंतर गुन्हा दाखल

पुणे (विशेष प्रतिनिधी): पुणे जिल्ह्यातील वाघोली येथील जमिनीच्या व्यवहाराशी संबंधित १९६८ मधील खरेदीखताच्या नोंदणीप्रकरणी तब्बल ५८ वर्षांनंतर पोलिसांत गुन्हा दाखल झाला आहे. खडक पोलीस ठाण्यात ६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी FIR क्रमांक ०५४८/२०२६ नोंदविण्यात आला असून, त्यात नोंदणी अधिनियम, १९०८ च्या कलम ८२ अंतर्गत गुन्हा नमूद करण्यात आला आहे. या प्रकरणामुळे जुन्या जमीन अभिलेखांची सत्यता आणि दस्तनोंदणी प्रक्रियेबाबत महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

या प्रकरणातील FIR च्या प्रतीनुसार, तक्रारदाराचा जबाब, महसूल विभागाकडून सादर करण्यात आलेले अभिलेख आणि संबंधित कार्यालयीन पत्रव्यवहार यांचा संदर्भ या वृत्तासाठी घेण्यात आला आहे.

नेमके प्रकरण काय?

FIR मधील माहितीनुसार, सह दुय्यम निबंधक कार्यालय, हवेली क्रमांक १, पुणे येथील अभिलेखांमध्ये खरेदीखत क्रमांक ४७०३/१९६८ (दिनांक २६ डिसेंबर १९६८) यासंबंधी तक्रार करण्यात आली आहे. तक्रारीत इस्माईल अब्दुल पठाण, मकबूल अब्दुल पठाण आणि रमजान महंमद पठाण हे लिहून देणारे, तर सलाउद्दीन कासम पठाण हे लिहून घेणारे असल्याचे नमूद आहे. संबंधित व्यक्तींनी संगनमत करून खोटी माहिती व कागदपत्रांच्या आधारे दस्तनोंदणी केल्याचा आरोप आहे. मात्र, हे सर्व आरोप FIR मधील मजकुरावर आधारित असून न्यायालयात दोषसिद्धी झालेली नाही.

१९३४ च्या फाळणी अभिलेखात काय नमूद आहे?

या प्रकरणातील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे वाघोली येथील सर्व्हे क्रमांक ३२२ च्या पोटहिश्श्यांची नोंद. सन १९३२ मध्ये झालेल्या फाळणीसंदर्भातील फेरफार क्रमांक १८०५ आणि २५ ऑक्टोबर १९३४ च्या फाळणी अभिलेखानुसार सर्व्हे क्रमांक ३२२ चे विविध पोटहिस्से तयार झाले होते.

तक्रारीत विशेषतः सर्व्हे क्रमांक ३२२/४ हा स्वतंत्र पोटहिस्सा भूगोलावर आणि महसूल अभिलेखात अस्तित्वातच नसल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मंडळ अधिकारी (वाघोली) यांच्या अहवालाचा आणि महसूल विभागाच्या माहितीचा संदर्भ FIR मध्ये देण्यात आला आहे. स्वतंत्र पोटहिश्श्याच्या अस्तित्वाबाबत प्रश्न असतानाही खरेदीखत नोंदविण्यात आले, असा आरोप तक्रारदाराने केला आहे.

महसूल विभाग व नोंदणी कायद्यातील तरतुदी

FIR मध्ये मंडळ अधिकारी व लोणी काळभोर येथील महसूल यंत्रणेकडून उपलब्ध झालेल्या माहितीचा उल्लेख आहे. या प्रकरणात नोंदणी अधिनियम, १९०८ चे कलम ८२ नमूद करण्यात आले असून, दस्त नोंदणीच्या वेळी खोटी माहिती किंवा कागदपत्रे सादर करून तत्कालीन नोंदणी अधिकाऱ्याची दिशाभूल केल्याचा आरोप आहे.

तपास अधिकाऱ्यांसमोर महत्त्वाचे प्रश्न

• खरेदीखत क्रमांक ४७०३/१९६८ ची मूळ प्रत आणि नोंदणीच्या वेळची कागदपत्रे तपासणे.
• सन १९३४ चा फाळणी अभिलेख, फेरफार क्रमांक १८०५ आणि संबंधित सर्व्हे नकाशे यांची पडताळणी.
• सर्व्हे क्रमांक ३२२/४ च्या स्वतंत्र अस्तित्वाबाबत महसूल विभागाच्या मूळ नोंदी काय सांगतात याची शहानिशा.
• ५८ वर्षांच्या कालावधीत झालेला विलंब आणि कार्यालयीन सुनावणीचा कालक्रम तपासणे.

नागरिकांसाठी महत्त्वाचा संदेश

जमीन खरेदी करताना केवळ नोंदणीकृत खरेदीखतावर अवलंबून न राहता मूळ मालकी हक्क, फाळणी अभिलेख, सर्व्हे नकाशे, सातबारा उतारे, फेरफार नोंदी आणि संबंधित पोटहिश्श्याचे प्रत्यक्ष अस्तित्व यांची पडताळणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.